Personality Aspects : (વ્યક્તિત્વને અસર કરતાં પાસા)

 

Personality Aspects : (વ્યક્તિત્વને અસર કરતાં પાસા)

  £  પ્રસ્તાવના :

પૃથ્વી પર જન્મેલું દરેક બાળક અદ્વિતીય છે.કારણ કે દરેક બાળક બીજા બાળક સાથે કેટલીક સમાનતાઓ અને ભિન્નતાઓ ધરાવે છે.દરેક બાળક ચૈતન્યપૂંજ છે. આ ચૈતન્ય થકી તે પોત પોતાની આગવી શક્તિઓ, અભિરુચીઓ, શોખ, ખાસિયતો, અને વિશિષ્ટ ટેવો ધરાવતો હોવાના લીધે અલગ વ્યક્તિત્વથી તરી આવે છે.

  £  વ્યક્તિત્વનો અર્થ :

‘વ્યક્તિત્વ’ શબ્દ ‘વ્યક્તિ’ શબ્દમાંથી નિષ્પન્ન થયો છે. આથી વ્યક્તિત્વ એટલે વ્યક્તિમાં રહેલાં એવાં ગુણોનો સમુચ્ચય કે જે એક વ્યક્તિને બીજી વ્યક્તિથી જુદા પાડી શકે. આ ગુણ આંતરિક કે બાહ્ય હોઈ શકે છે.

  £  વ્યક્તિત્વની વ્યાખ્યા :

        (1)  Warren –

“વ્યક્તિત્વ એ વિકાસનાં કોઈપણ તબક્કે મનુષ્યનું સંપૂર્ણ માનસિક સંગઠન છે.”

        (2)  According to Rex Rock –

“વ્યક્તિત્વ એટલે સમજ દ્વારા માન્ય અને અમાન્ય ગુણોનું સંતુલન.”

à ઉપરોક્ત વ્યાખ્યાના આધારે ફલિત થાય છે કે –

વ્યક્તિત્વ એ વ્યક્તિનો બાહ્ય દેખાવ, વર્તન તરહ, તેની જન્મજાત અને અર્જિત વૃતિઓ, તેની ટેવો, તેનાં રસ-રુચિ, તેનાં આદર્શો અને મૂલ્યો આ બધાની સમગ્રતા છે, જેમાંથી વ્યક્તિની આગવી ઓળખ અને આગવો ‘સ્વ’ જન્મે છે, જે માનવને અન્ય વ્યક્તિઓથી અલગ તારવી આપે છે અને તેને વ્યક્તિત્વ બક્ષે છે.

  £  વ્યક્તિત્વના પ્રકાર :

વ્યક્તિત્વના મુખ્ય બે પ્રકાર છે. જે નીચે મુજબના છે. –

Type of Personality

[A] આંતરિક વ્યક્તિત્વ :

   આંતરિક વ્યક્તિત્વમાં વ્યક્તિને પોતાને લાગુ પડતા કે પોતે અનુભવતી બાબતનો સમાવેશ કરવામાં આવે છે.

(1)     શારીરિક (Physical) :

શારીરિક વ્યક્તિત્વમાં નીચેના નીચેની બાબતોનો સમાવેશ કરવામાં આવે છે.

à વ્યક્તિનો શારીરિક બંધો :

§   જાળો

§   પાતળો

§   માધ્યમ

à વ્યક્તિનો રૂપ-રંગ :

§   ચામડીનો રંગ – શ્યામ, ઘઉંવર્ણ, ગોરો  

§   વાળનો રંગ – કાળો, ભૂખર, સફેદ

§   આંખનો રંગ – કાળો, રાખોડી, ભૂરો, નીલો, બ્રાઉન

§   ચહેરાનો આકાર – ગોળ, ચોરસ, લંબચોરસ, ત્રિકોણ

§   દાંતનો રંગ – સફેદ, પીડા , ક્રીમ, લાલ

à વ્યક્તિનું વજન :

§   હલકું

§   ભારે

à વ્યક્તિનું કદ/ઊંચાઈ :

§   લાંબા

§   ઓછા ઊંચાઈ ધરાવતા

§   માધ્યમ

à વ્યક્તિની ઉંમર :

§   બાલ્યાવસ્થા (જન્મ થી 13 વર્ષ)

§   કિશોરાવસ્થા/તરુણાવસ્થા (13 કે 14 વર્ષથી 18 વર્ષ )

§   યુવાવસ્થા (18 થી 21 વર્ષ સુધી)  

§   પુખ્તાવસ્થા (21 થી 40 વર્ષ સુધી)

§   પ્રૌઢાવસ્થા (40 થી 60 વર્ષ સુધી)

§   વૃદ્ધાવસ્થા (60 થી મૃત્યુ સુધી )

          (2)  માનસિક (Mental/Psychological)

à વ્યક્તિની બુદ્ધિ :

§   સર્જનાત્મક

§   પ્રભાવશાળી

§   મંદબુદ્ધિ

§   સામાન્ય બુદ્ધિ

à વ્યક્તિના વિચાર :

§   હકારાત્મક વિચાર

§   નકારાત્મક વિચાર

à વ્યક્તિનો સ્વભાવ :

§   લાગણીસભર

§   ક્રૂર

§   નમ્ર

§   સહાનુભૂતિપરક

§   સહ્રદય

§   કઠોર

à વ્યક્તિની માનસિક ક્ષમતા :

§   કલ્પનાશક્તિ

§   તર્કશક્તિ

§   નિર્ણયશક્તિ

§   સ્મૃતિ

§   પ્રત્યક્ષીકરણ

§   સફળ પ્રત્યાયન

      (3)  નૈતિક (Moral) :

-        વ્યક્તિની પ્રમાણિકતા

-        નિયમિતતા (Regurality)

-        સમજદારી (Sensiariality)

-        સત્યને અંગિકાર કરનાર (Truethfulness)

-        અહિંસાત્મક (Non Violance)

-        નિષ્ઠાવાન કે સમર્પણ કરનારી (Dedication)

-        ચોકસાઈપૂર્વક કાર્ય કરવાવાળી

-        સમયપાલન કરનારી (Punctuality)

      (4)  અધ્યાત્મિક (Spiritual) :

-        સત્ય

-        અહિંસા

-        અપરિગ્રહ (જરૂર કરતાં વધારે સંગ્રહ ન કરવો)

-        અસ્તૈય (ચોરી ન કરવી)

-        બ્રહ્મચર્ય (Celebacy – Not Touch, Not Talk, Not See)

[B] બાહ્ય વ્યક્તિત્વ :

       (5)  સામાજિક (Social):

          -     સામાજિક માન્યતાઓ

          -      પ્રત્યાયન (Communication)

          -      સંબંધો (Relastionship)

          -      વલણ (Atitude)

          -      પરસ્પર સંબંધ (Interrelationship) (દા.ત.,-સાસુ-વહુના સંબંધ)

      (6)  વ્યવસાયિક (Professional) :

          -      સેવાઓ (Services)

          -      સતત જ્ઞાનમાં સુધારા કે વૃધ્ધિ (Continuous Update Knowledge)

          -      વિશિષ્ટ તાલીમ (Specialized Training)

          -      સેવાકાલીન તાલીમ Inservice Training

§  સેમિનાર (Seminar)

§  કાર્યશાળા (Workshop)

  Ø  આમ, વ્યક્તિનાં વ્યક્તિત્વની અસર તેની સમગ્ર બાબતને સ્પર્શે છે.