NCF 2005 Documentary

 Chapter : શિક્ષક શિક્ષણ અંગે વિચારણા

NCF Logo

પ્રશ્ન : શિક્ષક શિક્ષણના સંદર્ભમાં NCF નો દસ્તાવેજ જણાવો. NCF ના મહત્વના મુદ્દા અને લક્ષણોની ચર્ચા કરો.

અથવા

NCF ની હિમાયત (ભલામણ) કાર્ય જણાવી તેના મહત્વના મુદ્દા અને લક્ષણોની ચર્ચા શિક્ષક શિક્ષણના સંદર્ભમાં કરો.

v   પ્રસ્તાવના :

શિક્ષક શિક્ષણને આગળ ધપાવવા માટે યોગ્ય અભ્યાસક્રમ, પધ્ધતિ, પ્રયુક્તિ, વાતાવરણની તાતી જરૂર હતી કે જેથી શિક્ષણ ક્ષેત્ર ગુણવત્તા પ્રાપ્તિ કરી શકે જેના માટે NCERT સંસ્થાએ કેટલાંક વર્ષોમાં ત્રણ રાષ્ટ્રીય અભ્યાસક્રમ પ્રારૂપ તૈયાર કરી આપ્યો છે. જે ક્રમશ: 1986, 2000 અને 2005 માં રજૂ કાર્યો.

v   NCF – 2005 દ્વારા સૂચવાયેલા શિક્ષક શિક્ષકના હેતુઓ :

NCERT એ છેલ્લા કેટલાંક વર્ષોમાં ત્રણ રાષ્ટ્રીય અભ્તાસ્ક્રમ પ્રારૂપ તૈયાર કરી આપ્યા છે 1986, 2000 અને 2005 માં ક્રમશ: આ અભ્યાસક્રમ પ્રરુપો રજૂ થયા.

v   NCF 2005 દ્વારા સૂચિત ભલામણો (સમજ) :

à   National Curriculum Framwork For School Education – 2005 ના નામે ઓળખાતો શિક્ષણ અને સંશોધન તાલીમ માટેની રાષ્ટ્રીય પરિષદ (NCERT) દ્વારા તૈયાર કરાયેલો 124 પાનાનો આ દસ્તાવેજ છે. આ દસ્તાવેજ શાળા અભ્યાસક્રમના ઇતિહાસમાં એક સીમાસ્તંભ સમાન છે.

à   NCF 2005 શિક્ષણની રાષ્ટ્રીય પ્રણાલીનું એવું માળખું પ્રસ્થાપિત કરે છે કે જેમાં કેટલાંક હાર્દરૂપ મૂલ્યો અને સ્વરૂપાંતરક્ષમ ધ્યેયો દર્શાવેલા હોય જે ભારતના બંધારણીય દર્શન સાથે સુસંગત હોય.

à   પરંતુ 21 મી સદી માટે જરૂરી શિક્ષણના સ્વરૂપ અને તે માટેની પદ્ધતિઓ, પાઠ્યપુસ્તકો, વર્ગખંડો, શિક્ષકો અને વલણોમાં અમૂલ પરિવર્તનની તે હિમાયત કરે છે.

v  NCF – 2005 ના મહત્વના મુદ્દા :

1.         શાળા અભ્યાસક્રમમાં સંસ્કૃતિ શિક્ષણનું સુગ્રથન.

2.      આ પ્રારૂપ હાલમાં તો ભારતમાં શાળા શિક્ષણ કાર્યક્રમોની અંતર્ગત અભ્યાસક્રમ, પાઠ્યપુસ્તકો અને સ્ધ્યાપણ અનુદેશન માટે પ્રારૂપ પૂરું પાડે છે.

3.         NCF 2005 દસ્તાવેજ અગાઉના શિક્ષણ ઉપરના સરકારી અહેવાલમાંથી તેની નીતિના આધારો શોધે છે.

4.          ભાર વિનાના ભણતર ઉપર ભાર મૂકે છે.

5.         રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ નીતિ 1986 – 1992  અને જૂથ ચર્ચાને પ્રકાશિત કરે છે.

6.         ફેબ્રુઆરી 2008 માં ડાયરેક્ટર ક્રિશ્નકુમારે દસ્તાવેજની સામેના પડકારોની ચર્ચા એક ઇન્ટરવ્યુમાં કરી.

7.     અહીં તેમને NCF – 2005 “Elite Schools” માટે નથી એવી દલીલ સામે દસ્તાવેજ નો બચાવ કાર્યો.

à     એ સાચું છે કે તેના પર આધારિત અભ્યાસક્રમ અને પુસ્તકો તમામ CBSE શાળાઓમાં વપરાય છે. પરંતુ કેટલાંક રાજ્યો જેવાં કે – ગોવા, સિક્કિમ, હિમાચલ પ્રદેશ અને ઉત્તરાખંડ વગેરેએ આ પુસ્તકો પુન: મુદ્રિત કરવાના કોપી રાઇટની પરમીશન મેળવી લીધી. આથી આવી NCF પર આધારિત સામગ્રીનો ઉપયોગ ઘણાં રાજ્યોમાં થવા લાગ્યો.

à   NCF દ્વારા સૂચિત અભ્યાસક્રમ મુજબ પોતાની પ્રાદેશિક ભાષામાં અભ્યાસક્રમ ઘડવા અને સૂચિત અભ્યાસક્રમ સાથે ચાલુ અભ્યાસક્રમની તુલના કરી ભાવિ સુધારાઓની યોજના કરવા NCERT એ એક વખત L 10 લાખની ગ્રાન્ટ દરેક રાજ્યને આપી હતી.

à   ઉત્તરપ્રદેશ, લખનૌમાં તમામ જીલ્લા શિક્ષણ તાલીમ ભવનોને NCF અને તેની રાજ્યમાં સુસંગતતા અંગે પૃથક્કરણની પ્રક્રિયામાં ભાગ લેવા નિયંત્રિત કાર્ય.

v  NCF 2005 ના મુખ્ય લક્ષણો :

દસ્તાવેજ પાંચ ક્ષેત્રમાં વહેંચાયેલો છે. –

1.        પરિપ્રેક્ષ્ય / યથાદર્શન

2.        અધ્યયન અને જ્ઞાન

3.        અભ્યાસક્રમ ક્ષેત્રો, શાળા સ્તરો અને પરીક્ષણ

4.        શાળા અને વર્ગખંડ પર્યાવરણ

5.        પધ્ધતિસરના સુધારા

પ્રવર્તમાન સમયમાં શામેલ શિક્ષણ સંપૂર્ણ શિક્ષણ વ્યવસ્થાના એક મહત્વપૂર્ણ અંગ તરીકે પ્રાદુર્ભાવ પામ્યું છે. આ દ્વારા એવી અપેક્ષા રાખવામાં આવે છે કે તે વ્યક્તિ અને રાષ્ટ્ર બંનેની વિકાસ પ્રક્રિયામાં મહત્વનું પ્રદાન કરે.

à   અભ્યાસક્રમની રચના આ નવીનીકરણ પ્રક્રિયાનો આધાર છે અને સમાજમાં થતા રહેતા વિવિધ પરિવર્તનોને ધ્યાનમાં રાખી અભ્યાસક્રમના ગુણાત્મક વિકાસ માટે એક પ્રકારની સતત ખોજ રૂપે તેને જોવો પડશે.

v  NCF 2005 દ્વારા સૂચિત અભ્યાસક્રમ ;

અભ્યાસક્રમ આનુષંગિક બાબતોમાં NCF નીચેના મુદ્દાઓને સ્વીકારે કરે છે. –

1.   સમરસતાપૂર્ણ સમજ માટેનું શિક્ષણ. આમાં કન્યા કેળવણી, વિશિષ્ટ જરૂરીયાતવાળા અધ્યેતાઓનું શિક્ષણ, સુવિધા વંચિત સમુદાયોના અધ્યેતાઓનું શિક્ષણ, તેજસ્વી અને પ્રતિભાવાન બાળકોનું શિક્ષણ વગેરેનો સમાવેશ કરે છે.

2.        રાષ્ટ્રીય અસ્મિતાનું શિક્ષણ.

3.        ભારતીય જ્ઞાનધારા અને માનવજાતને ભારતના પ્રદાનનું સંકલન.

4.        વૈશ્વીકરણની અસર પરત્વે પ્રતિભાવ.

5.        જીવન કૌશલ્યો સાથે શિક્ષણનો સંબંધ.

6.        મૂલ્ય વિકાસ માટે શિક્ષણ.

7.        પ્રારંભિક શિક્ષણ માટે સાર્વત્રીકરણ.

8.        કાર્ય જગત સાથે શિક્ષણનો સંબંધ.

9.        અભ્યાસક્રમના ભારણને અટકાવવું.

10.    જ્ઞાન નિર્માણના રૂપમાં બાળકો.

11.    જ્ઞાન, સંવેદના અને ક્રિયા વચ્ચે સામંજસ્ય.

12.    સંસ્કૃતિ આધારિત શિક્ષણશાસ્ત્ર.

13.    સતત અને સર્વગ્રાહી મૂલ્યાંકન.

આ ઉપરાંત શિક્ષણ એક આજીવન પ્રક્રિયાના રૂપમાં સ્વીકારતા શિક્ષણ ઘર, વિદ્યાલય, સમુદાય, મીડિયા વગેરે જેવાં જીવન ક્ષેત્રોમાં ઘટિત થાય છે. અગ્રીમ હરોળના પાઠ્યક્રમની દિશામાં કેટલાંક ક્ષેત્રો તરત જ સામેલ કરવા યોગ્ય હશે.

જેમ કે, - સંચાર પ્રણાલીમાં નવીનતમ વિકાસ, સ્વાસ્થ્ય સંબંધી નવીન બાબતો, ઊર્જા અને પર્યાવરણ, પુરાતત્વીય શોધો વગેરે.

                   આમ, NCF 1986 અને 2000 માં દર્શાવેલ મુદ્દાઓ ઉપરાંત NCF 2005 એકવીસમી સદીમાં જ્ઞાન સમાજના સુયોગ્ય સભ્ય બનવા માટે વ્યક્તિ અને સમાજની જરૂરિયાતોના સંદર્ભની શિક્ષણની નવીનતમ ભૂમિકાઓ આંકી આપી છે.

~*~*~*~